Hội chứng “sương mù não” sau đêm thâu cày phim ngắn AI: Lý do chúng ta khó dừng lại và hậu quả âm ỉ

0
Thị trường toàn cầu hiện có hơn 700 ứng dụng phim ngắn (chưa tính hệ sinh thái nội địa Trung Quốc), theo dữ liệu hồi tháng 5 của Sensor Tower. Ảnh: MagicLight AI

Từ vài phút giải trí đến hàng tiếng thâu đêm, đầu óc mụ mị ngày hôm sau

Chị Hoa, 36 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội, chia sẻ rằng gần 3 tháng nay cô thường xuyên mất ngủ vì cuốn vào phim ngắn AI. Ban đầu chỉ định mở điện thoại xem 15 phút giải trí trước khi ngủ, nhưng mỗi tập đều kết thúc đúng khoảnh khắc tình tiết đỉnh điểm, khiến cô vô thức vuốt màn hình mở tập tiếp theo. Kết thúc phiên xem thường đã gần 3 giờ sáng, mắt trĩu nặng, đầu óc như bị bao phủ bởi lớp sương mù mờ, nhưng cô vẫn không thể ép mình dừng lại.

“Cảm giác giống như ăn món ngọt xong lại thèm món tiếp theo. Càng xem càng khó dừng, nhưng cảm giác thỏa mãn thực sự thì chẳng kéo dài được bao lâu”, chị Hoa nói.

Hậu quả trực tiếp là cô luôn trong trạng thái thiếu ngủ, trí nhớ suy giảm rõ rệt. Ở công ty, một bản kế hoạch dài hai trang cô phải đọc đi đọc lại ba lần mới nắm được ý chính; những công việc đòi hỏi suy nghĩ liên tục bỗng trở thành gánh nặng. Điều khiến cô lo lắng nhất là dù mỗi đêm xem hàng chục tập, sáng hôm sau cô hầu như không nhớ nổi cốt truyện hay tên các nhân vật.

Không chỉ riêng chị Hoa, bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng – Phó Trưởng khoa Lâm sàng, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương – từng tiếp nhận bệnh nhân nữ 24 tuổi lướt video trung bình 10 tiếng mỗi ngày, từ 18 giờ hôm trước đến 4 giờ sáng hôm sau, chỉ ngủ khi mắt mờ đi vì kiệt sức. Khi đến khám, bệnh nhân có biểu hiện giảm năng lượng, mất hứng thú với mọi hoạt động thường ngày, đầu óc mụ mị và hiệu quả công việc sụt giảm nghiêm trọng, cuối cùng được chẩn đoán mắc trầm cảm, trong đó thói quen lạm dụng nội dung số làm trầm trọng thêm tình trạng.

Thị trường phim ngắn AI bùng nổ tại Việt Nam

Hiện tượng nghiện phim ngắn AI ngày càng phổ biến, đi cùng với sự bùng nổ của thị trường này trên toàn cầu và tại Việt Nam. Theo số liệu của Sensor Tower công bố hồi tháng 5, trên thế giới hiện có hơn 700 ứng dụng phim ngắn (chưa tính hệ sinh thái nội địa Trung Quốc).

Tại Việt Nam, theo báo cáo của DataReportal đầu năm 2024, đất nước có khoảng 67,72 triệu người dùng TikTok từ 18 tuổi trở lên, là một trong những quốc gia có lượng người dùng nền tảng video ngắn cao nhất Đông Nam Á – đây cũng là môi trường thuận lợi cho phim ngắn AI phát triển nhanh chóng.

Khảo sát của VnExpress với hơn 1.000 độc giả cho thấy 29% người tham gia thừa nhận thường xuyên bị cuốn vào hình thức giải trí này. Số liệu từ nền tảng Adjust cho thấy, số lượt tải ứng dụng phim ngắn tại Việt Nam quý IV/2025 tăng 271% so với cùng kỳ năm trước; tổng chi tiêu của người Việt cho thể loại này năm 2025 đạt 11,5 triệu USD (tương đương hơn 302 tỷ đồng). Thời lượng mỗi phiên xem trung bình tăng lên 24,46 phút trong quý I/2026, cao hơn hẳn mức 14,28 phút của khu vực Đông Nam Á.

Tại sao phim ngắn AI dễ gây nghiện đến vậy?

Theo các chuyên gia tâm lý và thần kinh học, sức hút khó cưỡng của phim ngắn AI đến từ sự kết hợp của kịch bản được tối ưu hóa, cơ chế tâm lý và thuật toán nền tảng.

Bác sĩ Dũng giải thích, khác với phim truyền thống cần nhiều tập để xây dựng tâm lý nhân vật và đẩy cốt truyện, phim ngắn AI nén toàn bộ xung đột vào những clip dài 1-2 phút. Các chủ đề phổ biến như “chủ tịch giả nghèo bị sỉ nhục”, “người ở đáy xã hội đổi đời sau một đêm” hay “màn trả thù gia tộc” đều khai thác trực diện mong muốn chứng kiến sự đảo ngược thế cờ của người xem. Mỗi tập đều tuân theo công thức “gài bẫy tình tiết”: mở đầu bằng mâu thuẫn gay gắt, đẩy cảm xúc lên đỉnh điểm ở giữa clip, và cắt ngang đúng giây cuối cùng khi nút thắt sắp được giải tỏa.

Bà Nguyễn Thị Hương Lan, giảng viên tâm lý Viện đào tạo BHIU, nhận định phim ngắn AI loại bỏ hoàn toàn các đoạn hội thoại chậm hay khoảng lặng trong câu chuyện. “Người xem không cần suy nghĩ sâu hay chờ đợi lâu để có cảm giác thích thú. Nút thắt này vừa hé lộ thì tình huống giật gân khác đã lập tức mở ra, tước đi khoảng thời gian để não bộ kịp đưa ra quyết định dừng lại”, bà nói.

Về mặt sinh học, việc lướt liên tục các video này kích hoạt mạnh mẽ hệ thống tưởng thưởng của não bộ. Mỗi khi người xem thấy kẻ phản diện bị trừng phạt hay một bí mật được hé lộ, não sẽ tiết ra dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác dễ chịu tức thì, đồng thời củng cố hành vi tìm kiếm phần thưởng tiếp theo. “Khi kích thích lặp lại dồn dập, não bộ bị cuốn vào vòng lặp: tò mò – kích thích – thỏa mãn ngắn ngủi – tiếp tục thèm muốn. Lâu dần, hành vi mở điện thoại xem video trở thành phản xạ tự động mỗi khi người dùng cảm thấy buồn chán hoặc căng thẳng”, bác sĩ Dũng phân tích.

Bên cạnh đó, thuật toán của các nền tảng cũng là yếu tố khiến người xem khó thoát ra. Hệ thống liên tục ghi nhận thời gian dừng mắt, tỷ lệ xem hết clip để lập tức gợi ý tập tiếp theo phù hợp với sở thích, không cần người dùng thao tác bấm chọn.

Hậu quả âm ỉ: Sương mù não và sự chai sạn cảm xúc

Dù mang lại niềm vui tức thì, việc lạm dụng phim ngắn AI để lại nhiều hậu quả lâu dài đối với sức khỏe thể chất và tinh thần.

Phổ biến nhất là hiện tượng “sương mù não” – người xem cảm thấy đầu óc mụ mị, tư duy chậm chạp, khó tập trung và suy giảm trí nhớ sau những phiên xem dài. Bác sĩ Diêm Lâm (Bệnh viện Nhân dân số 8 Trịnh Châu, Trung Quốc) giải thích, kích thích liên tục các tình tiết giật gân khiến não bộ tiết ra quá mức dopamine, dẫn đến cạn kiệt dự trữ và làm giảm độ nhạy của các thụ thể thần kinh. Đây là cơ chế tự vệ của cơ thể, nhưng cũng chính là nguyên nhân gây ra trạng thái đơ trệ tư duy.

Đồng thời, các kịch bản cực đoan đẩy hệ thần kinh giao cảm vào trạng thái quá tải, giải phóng liên tục hormone căng thẳng như cortisol. Điều này không chỉ gây rối loạn giấc ngủ, mà theo thời gian còn tạo áp lực lên hệ tim mạch.

Hậu quả sâu xa hơn là sự chai sạn cảm xúc. Khi ngưỡng khoái cảm của não bộ bị đẩy lên quá cao do kích thích liên tục, người dùng sẽ dần mất đi khả năng tận hưởng niềm vui từ những hoạt động bình dị trong đời thực, như đọc sách, đi dạo hay trò chuyện cùng người thân. Niềm vui từ những thứ đòi hỏi thời gian và sự kiên nhẫn trở nên nhạt nhẽo so với cảm giác giật gân tức thì từ phim ngắn.

Lời khuyên từ chuyên gia để lấy lại sự chủ động

Các bác sĩ và chuyên gia tâm lý đưa ra một số khuyến nghị để người dùng không trở thành nạn nhân của vòng lặp phim ngắn AI.

Trước hết, cần chủ động đặt giới hạn về thời gian và thời điểm xem. Tắt chế độ tự động phát tiếp theo là bước quan trọng đầu tiên để phá vỡ vòng lặp vô thức; đồng thời tránh xem phim ngắn trong vòng 1 giờ trước khi đi ngủ, để não bộ có thời gian thư giãn trước khi ngủ.

Thay vì mở ứng dụng video như một phản xạ mỗi khi cảm thấy buồn chán, hãy chủ động thay thế bằng các hoạt động đòi hỏi sự tập trung bền vững như đọc sách, vận động thể chất, làm đồ thủ công hay trò chuyện trực tiếp cùng người thân. Những hoạt động này giúp “tập luyện lại” khả năng chú ý bền vững của vỏ não trước trán, giảm sự phụ thuộc vào kích thích tức thì.

Nếu thói quen xem phim ngắn đã gây ra mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả công việc và các mối quan hệ xã hội, người dùng nên sớm tìm kiếm sự tư vấn và hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần.

 

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *