Ukraine chạy đua phát triển “lá chắn ngoài vũ trụ” nhằm hóa giải tên lửa Oreshnik được Nga tuyên bố là bất khả xâm phạm
Kiev đẩy nhanh thử nghiệm vũ khí chặn mục tiêu ở “vùng xám” giữa bầu khí quyển và không gian
Tờ Guardian (Anh) đưa tin ngày 8/11 rằng Ukraine đã tiến hành không dưới 3 đợt thử nghiệm dành cho một tổ hợp phòng không thế hệ mới, được thiết kế专门 để tiêu diệt các mối đe dọa bay ở độ cao cực lớn — vượt xa trần hoạt động của những hệ thống phòng không thông thường. Mục tiêu tối hậu của chương trình này là tạo ra khả năng đối đầu tên lửa đạn đạo tầm trung Oreshnik mà Moskva đã sử dụng chống Kiev.
Trong một lần phóng thử cụ thể, phía Ukraine triển khai máy bay đạt độ cao rất lớn rồi khai hỏa phương tiện đánh chặn từ trên không — cách tiếp cận gợi nhớ mô hình “đạn chặn đạn” ngoài tầng bình lưu.
“Rìa không gian” — chiến trường mới của phòng thủ tên lửa
Không gian gần, hay còn gọi là rìa khí quyển, trải dài từ khoảng 20 đến 100 km trên bề mặt Trái Đất, nơi các tên lửa đạn đạo tầm ngắn như Iskander-M của Nga hoặc ATACMS của Mỹ di chuyển ở pha终端. Tuy nhiên, Oreshnik — dòng tên lửa đạn đạo tầm trung — lại bay cao hơn rất nhiều: sau giai đoạn tăng tốc, quỹ đạo của nó vươn tới vùng 150–500 km trước khi tách đầu đạn. Chính vì vậy, các lá chắn phòng không mặt đất hiện hữu hầu như không với tới được đối tượng này, buộc Ukraine phải nghĩ tới giải pháp hoạt động vượt ra ngoài ranh giới truyền thống.
Hiện chưa có thông tin xác nhận mức độ thành công của 3 cuộc thử nghiệm nói trên, cũng như phương thức cụ thể để Kiev bắn hạ mục tiêu khi phần lớn hành trình của Oreshnik diễn ra bên ngoài rìa không gian.
Quyết tâm chính trị: từ thử nghiệm sang sản xuất hàng loạt
Ông Fedir Venislavsky, Chủ tịch Tiểu ban An ninh Quốc gia thuộc Ủy ban Quốc phòng Verkhovna Rada, khẳng định với truyền thông: “Chúng tôi đã chứng minh năng lực phóng phương tiện đánh chặn ra ngoài bầu khí quyển. Bước tiếp theo là đưa công nghệ này vào dây chuyền sản xuất quy mô lớn, và đó là ưu tiên số một hiện nay.”
Bộ Quốc phòng Nga chưa đưa ra phản hồi nào về tiết lộ từ phía Anh.
Ba lần Oreshnik giáng xuống lãnh thổ Ukraine
Kể từ khi vũ khí này lộ diện, Nga đã sử dụng Oreshnik để tập kích Ukraine ba lần. Đòn mở màn nhằm vào tổ hợp công nghiệp quốc phòng tại Dnipro hồi tháng 11/2024. Gần nhất, ngày 24/5, hai quả Oreshnik được phóng về phía căn cứ không quân Bila Tserkva ở vùng ven đô Kiev cùng các cứ điểm phòng tuyến tại tỉnh Donetsk.
Theo giới chức Nga, Oreshnik đạt vận tốc trên Mach 10 — tương đương hơn 12.000 km/h — đồng thời tích hợp công nghệ MIRV (phương tiện hồi quyển đa đầu đạn độc lập), cho phép mang tối đa 36 đầu đạn trong một lần phóng. Tổng thống Vladimir Putin từng tuyên bố không hệ thống phòng không phương Tây nào đủ sức chặn được tổ hợp này.
Khoảng cách giữa năng lực lý thuyết và thực tế chiến trường
Tháng 1/2025, khi còn giữ cương vị Tổng tư lệnh Lực lượng Vũ trang Ukraine, tướng Oleksandr Syrsky thừa nhận rất ít lá chắn tên lửa trên thế giới có thể đối phó Oreshnik, và Ukraine không nằm trong số đó.
Một số nhà phân tích phương Tây cho rằng các hệ thống như THAAD hay Aegis của Mỹ, Arrow-3 của Israel có tiềm năng xử lý mối đe dọa này về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, khi mỗi quả Oreshnik mang tới 36 đầu đạn bay theo các hướng khác nhau, việc tiêu diệt toàn bộ là cực kỳ tốn kém. Nguy cơ lớn hơn nằm ở kịch bản Nga phóng đồng loạt nhiều quả — chiến thuật “bão hòa” nhằm làm nghẽn hoàn toàn lưới phòng thủ.
Trong bối cảnh đó, nỗ lực của Ukraine ở rìa không gian được xem là canh bạc chiến lược: nếu thành công, Kiev sẽ tái cân bằng thế trận phòng không; nếu thất bại, Oreshnik tiếp tục là “vũ khí không thể ngăn cản” đúng như Moskva quảng bá.
(Theo Guardian, NV, Hromadske)